Wanneer wordt meeleven druk?

Bijna elke ouder wil hetzelfde

Vraag Nederlandse ouders waarom hun kind voetbalt, en het antwoord is bijna altijd plezier. In onderzoek van het Mulier Instituut in opdracht van de KNVB noemde 95% van de 748 ondervraagde ouders dat als reden (Mulier Instituut, 2022). 23% noemde het winnen van wedstrijden, en 29% zei dat hun kind zo ver mogelijk wil komen in het voetbal. Een klein deel, 8%, gaf aan dat het kind ook voetbalt omdat de ouders dat graag willen.

De ouders keken ook naar zichzelf. Van wie niet zelf de trainer van het eigen kind was, zei ruim de helft (54%) altijd positief te zijn bij een wedstrijd van hun kind. Ongeveer 15% zei dat niet altijd te zijn. De onderzoekers waarschuwen dat de groep niet representatief is. Het beeld is wel helder. Ouders weten waar het hun kind om gaat. Toch kan er druk ontstaan, ook als niemand dat zo bedoelt.

Druk is wat een kind ervaart

Druk is lastig te meten, want wat de een steun noemt, voelt voor de ander als duwen. Het onderzoeksteam rond Bonavolontà vroeg 80 jongens van 11 tot 14 jaar bij een recreatieve voetbalclub in de Italiaanse regio Puglia hoe vaak hun ouders bepaalde dingen deden, en hoe vaak ze dat zouden willen (Bonavolontà en anderen, 2021).

Op de vraag of hun ouders druk zetten rond hun sport, kwamen de jongens gemiddeld uit op 3,58, op een schaal van 1 (nooit) tot 5 (altijd). De druk die ze wilden, kwam uit op 2,45. Ook de actieve betrokkenheid van hun ouders was groter dan ze wilden. Lof en begrip kregen ze juist minder dan ze wilden.

Het gaat om één club, één vraag over druk en alleen het verhaal van de kinderen. Wel maakt het iets duidelijk. Wat telt, is niet alleen wat je als ouder bedoelt, maar ook wat er bij je kind binnenkomt.

Minder plezier, minder zin

Hoe hangt die druk samen met plezier? Het onderzoeksteam rond Sánchez-Miguel ondervroeg 723 jonge sporters van 11 tot 16 jaar in de Spaanse regio Extremadura, en van elk kind één ouder (Sánchez-Miguel en anderen, 2013). De kinderen speelden basketbal, handbal, voetbal of volleybal in clubverband.

Steun van ouders ging samen met meer plezier in de sport. Druk van ouders ging samen met minder plezier, en met meer van wat in de sportpsychologie amotivatie heet. Dat is het gevoel dat je niet goed meer weet waarom je eigenlijk nog gaat.

Het gaat om verbanden, en niet om oorzaak en gevolg. Het kan ook andersom werken. Ouders gaan misschien juist meer duwen als ze zien dat hun kind minder plezier heeft.

Spanning hangt af van waar het om draait

Druk is niet altijd even schadelijk, zo suggereert onderzoek onder jonge zwemmers, die door het seizoen heen werden gevolgd (O'Rourke en anderen, 2011). Het onderzoeksteam mat hun spanning rond presteren, de druk die ze van hun ouders ervoeren en het klimaat dat hun ouders schiepen.

Met klimaat wordt bedoeld waar het voor de ouders om draait, en wat een kind daarvan merkt. In een klimaat van leren en inzet gaat het om beter worden en je best doen. In een klimaat dat draait om de beste zijn, gaat het om winnen en beter zijn dan anderen.

De meeste spanning zat bij zwemmers die veel druk van hun ouders ervoeren, in een klimaat met weinig aandacht voor leren of met veel nadruk op de beste zijn. Veel druk met weinig aandacht voor leren aan het begin van het seizoen ging samen met een relatieve stijging van de spanning in de loop van het seizoen. Maar veel druk binnen een klimaat van leren en inzet ging juist samen met een relatieve daling.

De titel van het artikel vraagt of druk van ouders altijd schadelijk is. Het antwoord van het onderzoeksteam is dat het afhangt van het klimaat. Veel druk ging in dit onderzoek dus niet altijd samen met meer spanning. Het verschil lijkt te zitten in waar het de ouders om draait.

Van druk naar stoppen

Druk raakt ook aan de vraag of een kind blijft. Een onderzoek met 163 ouders en hun kinderen in de Verenigde Staten keek naar hoeveel geld gezinnen in de sport van hun kind steken (Dunn en anderen, 2016). Hoe meer geld, hoe minder het kind van plan was om door te gaan.

In de analyse liep dat verband via twee tussenstappen, druk en plezier. Kinderen uit gezinnen die meer investeerden, ervoeren meer druk van hun ouders. Meer druk ging samen met minder plezier, en minder plezier met minder zin om door te gaan.

Het onderzoek keek alleen naar geld, dus over tijd en energie zegt het niets. Maar de vraag die het oproept, kun je jezelf ook daarover stellen. Wat verwacht je stilletjes terug voor alle uren langs de lijn en in de auto?

Waarom dit ertoe doet

Deze studies hebben hun beperkingen. Het zijn groepen in andere landen, vaak in andere sporten, en het gaat om verbanden. Toch wijzen ze dezelfde kant op. De Italiaanse jongens ervoeren meer druk dan ze wilden. Druk ging samen met minder plezier, en minder plezier met minder zin om door te gaan. En wat ouders benadrukken, leren of de beste zijn, hangt samen met hoeveel spanning een kind voelt.

Dat is geen verwijt aan betrokken ouders. Steun ging in het Spaanse onderzoek juist samen met meer plezier. Het gaat er niet om dat je minder meeleeft, maar om wat je kind van dat meeleven merkt. Dat begint thuis, waar een kind hoort waar het voor jou om draait. Want wie plezier houdt en blijft spelen, krijgt meer kansen om beter te worden, op het veld en daarbuiten.

Geschreven door de redactie van aanspeelpunt [TE BEVESTIGEN] Inhoudelijke check door de sportpsycholoog [NAAM]